"Dünya kaçtı gözüme;
Çıkamaz."
özdemir asaf


Genel dostoyevski

Tarih: 7 Şubat, 2015 | İhsan Uzun

1

Dostoyevski ve Okunması Gereken 5 Büyük Eseri

Rus Edebiyatı, kuşkusuz dünyanın en önemli ülke edebiyatlarının başlarında yer almaktadır. Özellikle 19. yüzyılda başlayan roman ve hikâyecilik hareketi, 20. yüzyılın ortalarına kadar çok önemli eserlerin verilmesine vesile olmuştur. Rus Edebiyatı denince akla gelen ilk isimlerin başında da kuşkusuz Fyodor Mihayloviç Dostoyevski gelmektedir. Dostoyevski, gerek yaşadığı devrin Rusya’sını anlatma yeteneği, gerek insan psikolojisinin derinlerine inebilme becerisi, gerekse çağları aşan diliyle günümüzde hâlâ bir edebiyat dâhisi olarak adlandırılmaktadır. Kitaplarının dünya genelinde yüzlerce yayınevi tarafından binlerce baskı ve milyonlarca satış yapması, Dostoyevski’nin başarısının en güçlü kanıtıdır. Bu başarısını da gerçekçi kahramanlarına ve başarılı üslubuna borçludur. Bugün dahi Rusya sokaklarında Dostoyevski’nin kahramanlarına rastlamak mümkündür. Bu durum, pek çok yazarın hayal dahi edemeyeceği kadar başarılı bir durumdur.

Dostoyevski, her ne kadar farklı türlerde eserler ortaya koymuş olsa da romancı tarafıyla tanınan bir edebiyatçıdır. Eserlerinden pek çoğu hâlâ birçok ülkede ders olarak okutulmakta ve temel eserler arasında gösterilmektedir.

 

 1)Suç ve Ceza

 images-22

Roman denince akla Dostoyevski, Dostoyevski denince de akla Suç ve Ceza gelmektedir. Suç ve Ceza, gerek Dostoyevski’nin, gerek Rus Edebiyatı’nın, gerekse dünya edebiyatının en önemli eserlerinin başında yer almaktadır. İlk yayınlandığı dönemden günümüze kadar pek çok dini ve sosyal tartışmanın odağında yer alan Suç ve Ceza, bir vicdan muhasebesi ve doğru yanlış tartışması aracı olarak kabul görmektedir.

Romanın kahramanı Raskolnikov, maddi yetersizlik nedeniyle okulunu bırakmak zorunda kalan bir üniversite öğrencisidir. Yaşadığı bunalımlar neticesinde tanıdığı, zengin, ancak cimri bir tefeci yaşlı kadını öldürmeyi tasarlar. Onun görüşüne göre tefeci kadın bir ‘bit’tir ve toplumun kanını emmektedir. Raskolnikov’a göre bu eylem ‘yararsız bir kocakarıyı yok etmek ve parasıyla yararlı işler yapmak’ gayesi taşıdığı için yüce bir eylemdir ve suç sayılmaz. Zira Napolyon gibi insanlar gerektiğinde korkmadan suç işlemişler ve bundan zerre vicdan azabı duymamışlardır. Raskolnikov’un da merak ettiği şey budur; o da Napolyon gibi bir üst insan mıdır yoksa tefeci kadın gibi bir bit midir? Bunu öğrenmek için planladığı eylemi gerçekleştirir; ancak cinayet işledikten sonra vicdan azabı peşini bırakmaz. Raskolnikov sonunda teslim olur ve 8 yıllık Sibirya sürgününe mahkûm edilir.

Romanın başarısı, hem insan vicdanına yapılan vurguya hem de ana kahramanın psikolojik portresinin başarıyla çizilmesine bağlıdır. Romanın yazılmasının ardından 150 yıl geçmiş olmasına rağmen bugün dahi Rusya sokaklarında Raskolnikovlara rastlamak mümkündür.

 

 2)Karamazov Kardeşler  

 images-23

Dostoyevski’nin şaheser romanlarından Karamazov Kardeşler, yine klasik Rus insanının psikolojik özelliklerini ön plana çıkaran bir eserdir. Yayımlandığı dönemin Çarlık Rusya’sında büyük tartışmalara neden olan roman, babasını öldürmek suçuyla yargılanan Mitya’nın etrafında geçiyor. Mitya’nın mahkeme süreci, Rus hukuk sistemine ciddi eleştiriler yönelten bir üslupla dile getiriliyor ve o dönemde çok ciddi ses getiriyor.

 

 3)Kumarbaz

 images-24

 

Dostoyevski, bilindiği üzere kumar tutkusu olan bir insandı. Bu durum, kendisi için olumsuz görünse de dünya edebiyatı için oldukça olumlu neticeler doğurmuştur. Çünkü kumar borçları dolayısıyla daha fazla yazmak zorunda kalan ünlü yazar, neticede arkasında daha fazla eser bırakmıştır. Kumarbaz adlı eser de yazarın kendi hikâyesini kaleme aldığı romanıdır. Almanya’da geçen olayları konu alan roman, yazarı ve psikolojisini anlayabilmek için oldukça önemli bir eserdir.

İronik bir şekilde Dostoyevski bu romanı yazarken de bir çeşit kumar oynamış ve eseri yayıncıya söz verdiği tarihte teslim edebilmek için kendine bir asistan tutmak zorunda kalmış; kitabı zar zor yetiştirebilmiştir.

 

 4)Yeraltından Notlar

 unnamed-2

 

“Ben, hasta bir adamım… İçi öfkeyle dolu, çekilmez bir adamım ben.” 

diye söze başlar bu kitabında Dostoyevski. Yazarın her romanı psikolojik öğeler içerse de Yeraltından Notlar, en ağır psikolojik romanı olarak göze çarpmaktadır. Eseriyle okuru her türlü ruh durumuna sokan yazar, eser bittiğinde ne denli büyük bir yazar olduğunu da okurlarına göstermektedir. Kitabın ilk yarısında müthiş buhranlar geçirip sıkılan okurlar, kitap bittiğinde neye uğradıklarını şaşıracak ve ‘neden bitti ki’ diye serzenişte bulunacaktır.

 

 5)Öteki 

 images-25

Yeraltından Notlar kitabından sonra Dostoyevski’nin en başarılı psikolojik romanı olan Öteki, düşük dereceli bir devlet memurunun psikolojik sorunlar neticesinde ‘bir ikizini’ görmeye başlamasını konu almakta. Kitabın başından sonuna kadar, normal insanların veremeyeceği tepkilerle hayatına devam eden kahramanımız Golyadkin, dünya edebiyatının da en başarılı karakterleri arasında yer almaktadır.

 

Her ne kadar başarılı yazar Dostoyevski’yi anlatmaya çalışmış olsak da ünlü yazar hakkında her ayrıntıya değinmeyi başarmak kolay değildir. Dostoyevski, makalelere sığacak ölçüde bir yazar değil; hakkında kitaplar yazılacak derinlikte bir yazardır. Dolayısıyla Andre Gide’nin ‘Dostoyevski’ eseri, sanatçı hakkında önemli başucu eserleri arasında yer almaktadır. Eserde Dostoyevski’nin yaşadığı dönemden yaşantısının ayrıntılarına, eserlerini yazarken bulunduğu durumdan kumar tutkusuna kadar pek çok ayrıntıyı bir arada bulmak mümkündür.

 

 


Yazara İlişkin

İhsan Uzun



1 Yorum: Dostoyevski ve Okunması Gereken 5 Büyük Eseri

  1. umay says:

    google da arama yaparken rastladığım siteniz oldukça hoşuma gitti, tebrikler, sık sık uğrayacağım…

YUKARI ↑

Paylaş